اگر در ایام عید قصد مسافرت به مناطق ساحلی را دارید این پست را از دست ندهید!


تا این اواخر گفته می‎شد که باکتری‎های دریایی موجب بیماری در انسان نمی‎شوند ولی گزارش‎های بالینی از 30 سال گذشته، نشان داده‎اند که این باکتری‎ها می‎توانند گستره‎ای از عفونت‎ها را در انسان تولید نمایند. این پاتوژن‎ها ممکن است از طریق تروما (با خارهای جانوران دریایی، صخره‎ها و مرجان‎های دریایی، دندان، صدف) یا از طریق بلع یا آسپیراسیون آب دریا وارد بدن شوند.


به جز باکتری‎ها، پروتوزواها، ویروس‎ها، قارچ‎ها و انگل‎های کرمی نیز از پاتوژن‎های مطرح در عفونت‎های دریایی می‎باشند. افزون بر ارگانیسم‎های دریایی، ورود پسمانده‎های خانگی و فاضلاب‎های شهری به محیط زیست دریایی نیز موجب ورود پاتوژن‎های مربوطه - به ویژه ارگانیسم‎های پاتوژن انسانی- به دریا می‎شوند. ما نخست به بررسی ورود ویروس‎های پاتوژن در آب دریا و سپس به باکتری‎های دریازی و آنگاه به عفونت‎های برخاسته از آنها خواهیم پرداخت.





ویروس‎های پاتوژن انسانی در آب های ساحلی



تمام ویروس های پاتوژن که تهدید چشمگیری برای سلامت عمومی در محیط زیست دریایی ایجاد می کنند، از طریق مدفوع–دهانی منتقل می گردند. این گروه از ویروس ها که عموماً تحت عنوان ویروس های روده ای نام برده می‎شوند، فهرست رو به رشدی را از خود نشان می دهند. این ویروس ها متعلق به خانوادة آدنوویریده (Adenoviridae) (سوش های 3، 7، 40و41 آدنوویروس)، کالسی ویریده (Caliciviridae) (ویروس نورواک، آستروویروس ها، کالسی ویروس ها، عامل کوهستان برفی، و ویروس های با ساختار گرد و کوچک)، پیکورناویریده (Picornaviridae) (پولیوویروس، کوکساکی ویروس ها، اکوویروس ها، آنتروویروس ها و ویروس هپاتیت A) و رئو ویریده (Reoviridae) (رئو ویروس ها و روتاویروس ها) می باشند. ویروس های روده ای، با بیماری های متنوعی در انسان توأم می شوند، که از عفونت­های چشم و تنفسی گرفته تا گاستروآنتریت، هپاتیت، میوکاردیت و مننژیت آسپتیک را شامل می شوند.

مکان اولیة عفونت و تکثیر ویروس، روده است. ذرات ویروسی برای هفته‎ها از طریق مدفوع دفع می‎گردند و از آنجا که انتقال از طریق فرد به فرد یا از سطح به فرد روی می دهد، منابع آب آشامیدنی آلوده، شنا کردن در آب های آلوده و آب های آلوده ای که برای کشت و پرورش صدف های خوراکی (Shellfish) استفاده می شوند، از منابع شناخته شدة آلودگی می باشند.

در سطح جهانی، توسعه سواحل دو برابر مکان های دور از ساحل است و 90 درصد از فاضلاب های تولیدی در این مکان ها، بدون تصفیه وارد آب های دریایی می شوند. این در حالی است که پاتوژن های ویروسی در فاضلاب های تصفیه شده نیز مورد بازبینی و نظارت قرار نمی گیرند و سیستم های مراقبتی فقط بر روی شاخص های باکتریایی استوار هستند.

متأسفانه هنوز دانش ما در مورد عفونت های ویروسی دریایی و سرنوشت ویروس های انسانی در آب دریا دوران نوزادی خود را طی می کند و دلیل آن نیز فقدان روش های علمی برای شناسایی این ویروس ها در محیط های دریایی است. با روش های ملکولی جدید و ویروس شناسی نوین، امروزه مشخص شده است که بسیاری از این ویروس ها می‎توانند در آب و رسوب های دریایی و نرمتنان دریازی به زیست خود ادامه داده و به عنوان منبع عفونت ایفای نقش نمایند. گسترش بیماری های ویروسی از طریق در معرض قرار گرفتن شناگران با آب های آلوده شده و مصرف نرمتنان آلوده، مهمترین منبع آلودگی با این ویروس ها از دیدگاه سلامت عمومی هستند.

تراشه های جدید ملکولی همراه با توانایی تئوریک آنها برای شناسایی ژنوم های ویروسی و شناخت همزمان تیپ‎های ویروسی به صورت چندگانه، در هنگامی که توأم با پروتکل‎های تسخیر هدفی (target capture)، کشت سلولی و PCR می شوند، می توانند دورنمای درخشانی برای علم ویروس شناسی در محیط های دریایی ترسیم کنند.






اثرات بر سلامت عمومی 





ویروس های روده ای موجب ایجاد گستره ای از علائم و بیماری ها در انسان می شوند. گاستروآنتریت، اوتیت و بیمار‏‎ی‎های تنفسی، اغلب شایع ترین موارد گزارش شده در مطالعاتی هستند که برخورد افراد با آب های آلوده دریایی را مورد پژوهش قرار داده اند.

متأسفانه همانگونه که اشاره شد، شناسایی این بیماری‎ها تا حد عامل ویروسی به ندرت صورت گرفته است و این در حالی است که ویروس ها می توانند مسئول عمده ای از بیماری های برخاسته از دریا باشند.

آدنوویروس ها موجب عفونت های حاد مجاری تنفسی فوقانی می گردند. هر چند که اکثر عفونت های این ویروس ها به صورت بدون علامت هستند، امّا عفونت های تنفسی، گوارشی و چشمی به صورت شایع با این ویروس ها گزارش شده اند. این ویروس ها می توانند مسائل چشمگیری در افراد با ضعف سیستم ایمنی ایجاد کنند. بیش از 48 سروتیپ از این ویروس ها وجود دارند که تشکیل 6 زیر گروه ( Aتا F) را می دهند که به عنوان عوامل شناخته شدة بیماری های انسانی مطرح شده اند. ویروس های روده ای آدنوویروس شامل تیپ های 40 و 41 هستند که ایجاد گاستروآنتریت می‎کنند. تیپ‎های دیگر که گاستروآنتریت تولید می کنند شامل تیپ های 3 و 7 هستند که عفونت های سیستمیک ایجاد می کنند. بیشتر افراد پیش از اینکه به سن 20 سالگی برسند با این ویروس ها آلوده می‎گردند. آدنوویروس به صورت شایع در محیط های زیست دریایی که با فاضلاب آلوده شده اند یافت می گردند. کوکساکی ویروس ها نیز به عنوان پاتوژن های روده ای برخاسته از آب دریا مطرح شده اند. در یک مطالعه بر روی ویروس های آب های تصفیه نشدة دفعی و فاضلاب های تصفیه شده در پرتوریکو، مشخص گردید که 95 درصد آنتر وویروس های جدا شده، کوکساکی B5 هستند. در مطالعات دیگر نشان داده شده است که 30 درصد از موارد جدا شدة ویروسی از آب های دفعی تصفیه نشده، مربوط به کوکساکی B4 و B5 است. این ویروس‎ها، میوکاردیت، بیماری فلج دهنده، مننژیت آسپتیک، دیابت وابسته به انسولین و بیماری‎های شبیه سرماخوردگی را ایجاد می کنند.

ویروس های نورواک مانند (که تحت عنوان ویروس های با ساختمان گرد و کوچک نیز نامیده می شوند) در آب‎های آشامیدنی، آب‎های مورد استفاده جهت شنا و بافت نرمتنان صدف دار دریایی شناسایی شده اند.

این گروه متنوع از ویروس های RNA اغلب موجب گاستروآنتریت با اسهال و یا استفراغ، تب و علائم تنفسی می‎شوند که تقریباً دو روز به طول می انجامد. در ابتدا، این ویروس ها به وسیلة میکروسکوپ الکترونیکی شناسایی شدند و شامل ویروس نورواک، عامل کوهستان برفی، آستروویروس ها و کالیسی ویروس ها بودند. این ویروس ها، عامل عمدة بیماری‎های توأم با نرمتنان صدف دار هستند و ممکن است مهمترین عامل گاستروآنتریت بزرگسالی نیز باشند.

نرمتنان صدف دار به انباشت میکروارگانیسم ها، هنگامی که درجة گرمای آب میان 5/11 تا 5/21 درجه سانتی گراد است، علاقه دارند و این خود موجب رخداد گسترده ای از گاستروآنتریت ویروسی انسانی از طریق مصرف نرمتنان صدف‎دار در این زمان ها می شود. این روند انباشت میکروارگانیسم ها توأم با افزایش زیست پذیری ویروس ها در درجة گرمایی پایین، فصلی بودن بیماری‎های ویروسی را (در نتیجة مصرف نرمتنان صدف دار خوراکی) توجیه می‎کند. این گروه از ویروس ها به گرما مقاوم بوده و به اثر ضد عفونی کنندگی کلرین (chlorine) در مقایسه با باکتری‎ها نیز مقاوم تر هستند. چنین گفته شده است که کالسی ویروس ها، بیشتر از آنچه پیش از این تصور می شد، شیوع دارند.

کالسی ویروس های بومی دریایی، از طریق پستانداران به درون آب دفع شده و موجب بیماری در حیوانات (اگزانتم وزیکولر) و انسان ها می شوند. روتا ویروس ها در سال 1973 به عنوان عامل گاستروآنتریت مطرح شدند و امروزه به عنوان عامل مرگ و میر چهار تا پنج میلیون نفر در سراسر دنیا محسوب می‎گردند. این ویروس عامل عمدة گاستروآنتریت ویروسی کودکان در سراسر دنیا است. بزرگسالان نیز مستعد این بیماری می باشند. چندین گسترده رخداد برخاسته از آب در نتیجة این ارگانیسم گزارش شده است. تمام گسترده رخدادهای این ویروس با آلودگی مدفوعی آب آشامیدنی و منابع آب همبستگی داشته اند.

ویروس هپاتیت E عامل مهم هپاتیت در کشورهای گرمسیری و تحت گرمسیری بوده و با مرگ و میر 20 درصدی در زنان باردار توأم است. گفته شده است که مدفوع خوک‎ها (swine) به عنوان منبع آلودگی به این ویروس در آب‎های ساحلی، که برای کشت و پرورش نرمتنان صدف دار و یا شنا کردن استفاده می شود، محسوب می گردد.